የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ዓላማ ምንድን ነው? (ዮፍታሔ)

የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ዓላማ ምንድን ነው?
(ዮፍታሔ)
– ችግሩ የተፈጠረው በኦሮሚያ እና ምናልባትም በአማራ ሆኖ እያለ በመላ አገሪቱ አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ተግባራዊ ማድረግ ለምን አስፈለገ?
– ኦሮሚያና አማራ ከዚህ ተመሳሳይ በሆነ ወታደራዊ እዝ (Martial law) ቆይተዋል። ሕዝባዊ እምቢተኝነቱን ግን አላቆመውም። ይህ ከሆነ ይህን አዋጅ ማወጅ ለምን አስፈለገ?
– ላለፉት 25 ዓመታት አገዛዙ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሳያውጅ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ተግባራዊ ሊደረጉ ከሚችሉ በላይ የሆኑ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶችን ሲፈጽም ኖሯል። እንዲህም ሆኖ በዚህ ሩብ ምዕት ዓመት በአካል፣ በሕይወትና በንብረት ላይ ጉዳት ያደረሰ ባለሥልጣን፣ ፖሊስ፣ ደኅንነትም ሆነ ወታደር በሕግ ተጠይቆ አያውቅም። ስለዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ያስፈለገው አገዛዙ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ጊዜ ለሚወስዳቸው ርምጃዎች ተጠያቂ እንዳይሆን ከሕግ ከለላ እንዲያገኝበት ነው ብሎ ማሰብ አይቻልም። ይህ ከሆነ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ማወጅ ለምን አስፈለገ?
– የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የታወጀበት ምክንያት የሕዝብን ደኅንነትና የንብረትን ጉዳት ለመቆጣጠር ነው ተብሏል። በእውኑ አገዛዙ ካለው ታሪክና ሕዝባዊ እምቢተኝነቱ ከተጀመረ ጀምሮ ለሰው ሕይወትና ለሕዝብ ንብረት ካሳየው ግዴለሽነት ለሕይወትና ለንብረት አስቦ የራሱን ደካማ ጎን ለሕዝቡና ለዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ የሚያጋልጥ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ያውጃል ብሎ ማሰብ ይቻላልን?

እነዚህ ጥያቄዎች የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ዓላማ ሌላ እንደሆነ እንድንጠረጥር የሚያስገድዱ ናቸው።
ዓለም አቀፋዊ መረጃዎች እንደሚያሳዩት Martial Law (ወታደራዊ እዝ) እና State of emergency (አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ) ትንሽ ልዩነት አላቸው። ወታደራዊ እዝ ሙሉ በሙሉ በጦር ሠራዊቱ (ፓሊስም በቀጥታ በጦር ሠራዊቱ እንዲታዘዝ ይገደዳል) አገር ትተዳደራለች ማለት ነው። ይህም ቀደም ብሎ በኦሮሚያ በኋላም በአማራ “ክልሎች” ተግባራዊ ሆኖ ቆይቷል።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማለት ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩ (እና በኢትዮጵያ ሕግ ደግሞ ጠቅላይ ሚኒስትሩና እርሱ የሚመራው የሚኒስትሮች ምክር ቤት) በበላይነት አገር ያስተዳድራሉ ማለት ነው። ስለዚህ የታወጀው ወታደራዊ እዝ (Martial Law) ሳይሆን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ (State of Emergency) መሆኑን በመጀመሪያ Washington Post ካወጣው ዘገባና በኋላም የፌደራሉ ጠቅላይ አቃቢ ሕግ (ጌታቸው አምባዬ) ካቀረበው ዝርዝር ሪፖርት መረዳት ይቻላል።
በመጀመሪያ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ዝርዝር (በ Washington Post ዘገባ የሰዓት እላፊ አይኖርም ከመባሉ በቀር) አልቀረበም ነበር። ጠቅላይ አቃቢ ሕጉ ባቀረበው መግለጫ ደግሞ ተፈጻሚ የሚሆንበትን ጊዜና ቦታ (ቦታዎች) ባይጠቅስም ዝርዝሩን አስቀምጧል። በዚህም መሠረት ያለፍርድ ቤት ትእዛዝ ሰዎችን ማሰር እንደሚቻል፣ የማንንም ሰው ቤት፣ ንብረትና መኪና በፈለጉበት ጊዜ መፈተሽና መበርበር እንደሚቻል፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ (የሚኒስትሮች ምክር ቤት) ሁሉንም የግንኙነት መስመሮች (ስልክ፣ ፌስቡክና ሌሎችም) ሊያቋርጥ እንደሚችል፣ ስብሰባና ሰልፍ ማድረግ፣ ምልክት ማሳየት እንደማይቻልና የሰዓት እላፊ አዋጆች ሊኖሩ እንደሚችሉ ጠቅሷል።
ስለዚህ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ጊዜ የአገሪቱ ሕጎች በተግባር ላይ አይውሉም ማለት ነው። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁም አስፈላጊነት በሕጋዊ መንገድ ችግሩን መፍታት ስላልተቻለና ሕጉም እንቅፋት ስለሆነ መነሳት ይኖርበታል ከሚል ነው። ስለዚህ የአገሪቱ ሕግና ሥርዓት በሙሉ በጠቅላይ ሚኒስትሩና በሚኒስትሮቹ ውሳኔ ይተካል ማለት ነው። ጦር ሠራዊቱ፣ ደኅንነቱም ሆነ ፖሊስ ለሚወስዱት ርምጃ በመደበኛ ፍርድ ቤት ተጠያቂ የሚሆኑ መሆናቸውን አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የተደነገገበት የሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 93 የጠቀሰው የለም። ከዚህ ይልቅ በሕገ-መንግሥቱ አንቀጽ 93 ቁ 5 የተጠቀሰው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን የሚከታተልና ጠቅላይ ሚኒስትሩ (የሚኒስትሮች ምክር ቤት) የሚወስደውን ርምጃ በዝቷል (“ኢሰ ብአዊ ሆኗል”)፣ ጥሩ ነው ወይም አንሷል እያለ ለአገዛዙ ሀሳብ የሚሰጥ 7 አባላት ያሉት “የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አፈጻጸም መርማሪ ቦርድ” እንደሚቋቋም ነው የሚገልጸው። አንቀጽ 93 ቁ. 6 መ. እንዲሁ በደምሳሳው “ኢሰብዓዊ ድርጊት የሚፈጽሙትን ሁሉ ለፍርድ እንዲቀርቡ ማድረግ” ቢልም ስለአፈጻጸሙ የሚገልጸው ስለሌለና የመርማሪ ቦርዱ አባላት እነማን እንደሚሆኑ ስለሚታወቅ በዚህ መዘናጋት አያስፈልግም።
Washington Post ባወጣው ዘገባ ጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ “የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ በኢትዮጵያ ሕገ-መንግሥት የሠፈሩትን መሠረታዊ የሰብዓዊ መብቶች እይጥስም/ The state of emergency will not breach basic human rights enshrined under the Ethiopian constitution” ብሏል። ሆኖም ይህ የለበጣ ንግግር ብቻ ነው የሚሆነው። በሕገ መንግሥቱ ስለአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የተደነገገው አንቀጽ 93 ቁ. 1 ሀ. እንዲህ ይላል፦
“የሚኒስትሮች ምክር ቤት ሥልጣን በሕገ-መንግሥቱ የተቀመጡትን መሠረታዊ የፖለቲካና የዲሞክራሲ መብቶችን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ለማወጅ ምክንያት የሆነውን ጉዳይ ለማስወገድ ተፈላጊ ሆኖ በተገኘው ደረጃ እስከ ማገድ ሊደርስ የሚችል ነው።”
ስለዚህ ሕገ መንግሥቱ በግልጽ “መሠረታዊ የፖለቲካና የዲሞክራሲ መብቶች” እንደሚጣሱና እርሱም ደግሞ “ተፈላጊ ሆኖ በተገኘው ደረጃ” እንደሚሆን ይገልጻል ማለት ነው። ጠቅላይ አቃቢ ሕጉም ስለአስቸኳይ አዋጁ ያቀረበው ዝርዝር ይህንኑ የሚያረጋግጥ ነው። ስለዚህ ደኅንነቱ፣ የጦር ሠራዊቱና ፖሊስ በሰው ሕይወትና በንብረት ላይ ማንኛውንም ዓይነት እርምጃ ሊወስዱ እንደሚችሉ መጠራጠር አይገባም።
የትግራይ ጎሳ አባላትንና ከትግራይ የሄዱ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችን ከኦሮሚያና ከአማራ ወደትግራይ ያሸሸበትን ምክንያትና መጭውን የጥምቀት በዓል ስናስብ በአማራና ኦሮሚያ “ክልሎች” ደኅንነቱና ጦር ሠራዊቱ ከፍተኛ ጉዳት ለማድረስ ለመዘጋጀታቸው አንድ ተጨማሪ ምስክር ነው። በተለይ የዩኒቨርሲቲ ተማሪዎችን በመስከረም መጨረሻና በጥቅምት መጀመሪያ ወደነዚህ ክልሎች ሄደው ትምህርት እንዲጀምሩ ካደረገ በኋላ በተማሪዎች ላይ ምንም ዓይነት ማስፈራሪያም ሆነ ጉዳት ሳይደርስባቸው የአማራንና የኦሮሞን ክልል ጥለው እንዲወጡ ማድረግ የተወጠነ ክፉ ነገር መኖሩን ግልጽ የሚያደርግ ነው። በቅርቡ በአማራ ክልል ይህ መፈጸሙም መረሳት የለበትም።
ሕገ – መንግሥቱ ክልሎች የራሳቸውን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ እንደሚችሉ (አንቀጽ 93 ቁ. 1 ለ) ይገልጻል። ስለዚህ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መነሻ ምክንያት በኦሮሚያና በአማራ የተፈጠረው ሕዝባዊ ተቃውሞና እምቢተኝነት ከሆነ ቀደም ሲል የነበረውን የወታደራዊ እዝ (Martial Law) ማስረዘም ወይም በአስቸካይ ጊዜ አዋጅ ሕጋዊ ማድረግ ብቻ ይበቃ ነበር። ነገር ግን አገዛዙ ይህን በማድረግ ፋንታ በመላ አገሪቱ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጥቷል።
ስለዚህ ከዚህና ከላይ ከተጠቀሱት ምክንያቶች ተነሥተን የአገዛዙን ባሕሪና ያደረጋቸውን ድርጊቶች በመፈተሽ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ አገዛዙ ሥልጣኑን በተቻለ መንገድ ለማራዘምና ያ ካልሆነም እያሰበው ላለ ተከታይ ዕቅዱ ማስፈጸሚያ ሊያደርገው እንደሚችል መገመት ይቻላል። ይህን በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዴት ማስፈጸም ይቻላል?
እርግጥ ነው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለአገዛዙ የወታደሩን፣ የደኅንነቱንና ይልቁንም የፖሊስን ታዛዥነት ሊጨምርለት ይችላል። በወገናችን ላይ አንተኩስም፤ ከተኮስንም ያስጠይቀናል ብሎ ይፈራና ያመነታ የነበረውን የለስጋት በወገኑ ላይ የፈለገውን እርምጃ እንዲወስድ ከመቼውም ጊዜ በላይ ነፃ ያደርገዋል። በዚህ አገዛዙ ከወታደሩ፣ ከደኅንነቱና ከፖሊስ የተሻለ ታዛዥነትና ትብብር ሊያገኝበት ይችላል። ነገር ግን ዋናው ምክንያት ይህ አይደለም።
የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ከ 16 ዓመት በፊት በትግሪኛ ቋንቋ “አማራ እና ኦሮሞ አብረዉ መቆም ከጀመሩ ድርጅቴ ሕዉሓት ያኔ ማቅ ትለብሳለች። የትግራይ ህዝብ ህልውና በአማራው እና በኦሮሞዉ ቡድን ፍች ላይ የተመሰረተ እንደሆነ ላፍታም መዘንጋት የለብንም። መልሰዉ ጋብቻ የሚፈጥሩበት platform ካገኙ ህዉሓት በይፋ ያከትምላታል” በማለት እንዳስቀመጠው፣ ባለፈው 40 ዓመት ሁለቱን ጎሳዎች ለመለያየት ሕወሐት የትጓዘበትን ርቀት ለተከታተለና በቅርቡ የአማራውና የኦሮሞው ሕብረት ያስገኘው እመርታና በአገዛዙ ውስጥ የፈጠረውን መብረክረክ ለታዘበ አገዛዙ ሥልጣኔን የማቆይበት ዋናው መንገድ በአማራና በኦሮሞ ሕዝብ መካከል ግጭት መፍጠር ነው ብሎ ሊወስን እንደሚችል መገመት አያስቸግርም። አስቀድመን አውቀን ካልተዘጋጀን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ይህን ለማስፈጸም በጥቅም ላይ ሊውል ይችላል።
የፌደራል ጠቅላይ አቃቢ ሕጉ በማብራሪያው እንደጠቀሰው በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የአገሪቱ የጦር ኃይል ሙሉ በሙሉ በአንድ እዝ (Command Post) ስር ይሆናል። ይህን በማድረግ በቀላሉና በግልጽ የአማራውን ወታደር በኦሮሚያ፣ የኦሮሞውን ወታደር ደግሞ በአማራ አዝምቶ ርምጃ እንዲወስዱ በማበረታታት፣ በሕዝቡ ዘንድ እውነተኛ መረጃዎች እንዳይደርሱ በመግታትና የአገዛዙን የፕሮፖጋንዳ መሣሪያዎች በመጠቀም በሁለቱ ታላላቅ ጎሳዎች መካከል የእርስ በእርስ ግጭትና መቃቃር እንዲፈጠር ማድረግ ዋናው ዓላማ ሊሆን እንደሚችል መረዳት ያስፈልጋል።
ከዚህም በተጨማሪ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ የጥምቀት በዓል ከሚከበርበት ጊዜ አስቀድሞ መታወጁን ልብ ማለት ያስፈልጋል። በዚህ በዓል ላይ ኦሮሞ የእስልምና ተከታይ ወንድሞቻችንን በክርስቲያን ወገናቸው ላይ ሀይማኖታዊ ሰበብ ፈጥረው እንዲነሱ በማድረግ ሀይማኖታዊም ጎሳዊም ግጭት እንዳይፈጠር ሕዝቡ አስቀድሞ ተዘጋጅቶ መጠበቅ ይኖርበታል።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሌላው ድብቅ ዓላማ ምን ሊሆን ይችላል?
የሕወሐት አገዛዝ በሕዝብና በአገር ላይ ይህን ሁሉ ክፉ ሥራ ከፈጸመ በኋላ በሥልጣን ላይ ሊቆይ እንደማይችል የተረዳ የሚመስልበት ምልክቶች አሉ። ለዚህም ገንዘብ ከባንክና ከመሀል አገር ማሸሽ፣ ብርን ወደዶላር መመንዘር፣ ልጆንና ቤተሰቦችን ማሸሽ፣ የትግራይ ጎሳ አባላትን ከሌሎች ክልሎች ማሸሽ ወዘተ ጥቂት ምሳሌዎች ናቸው። ነገር ግን ሕወሐት ወደማይቀረው ከመሄዱ በፊት በስፋትና በምስጢር ሊያከናውናቸው የሚያስባቸው የቀሩ ነገሮች ካሉ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለሕወሐት ይህን ለማከናወን የተሻለ ዕድል ይሰጠዋል። ለምሳሌ የሰዓት እላፊውን ተጠቅሞ ንብረትና ሀብት ማሸሽ፣ ማንኛውንም ለኢትዮጵያ አቅም ሊሆን የሚችል መሠረተ ልማት መመዝበር፣ ከአገልግሎት ውጭ ማድረግ ወይም ማውደም፣ አጥፊና አውዳሚ መሣሪያዎችን ወደመሀል አገር አገር ማስገባት ወዘተ።

ምን ይደረግ?
የኢትዮጵያ ሕዝብ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን በቀጥታ በራሱ (በሕዝቡ) ላይ እንደታወጀ ጦርነት ተመልክቶ እውቅና ሊሰጠው አይገባም። ይህም ማለት እጁን አጣጥፎ እንዲቀመጥ ሳይሆን ተጠንቅቆና ዘጋጅቶ መጠበቅ ይኖርበታል ማለት ነው።
ወታደሩ በተለይም የአማራና የኦሮሞ ጎሳ አባል የሆነው የጦር ሠራዊት፣ የደኅነነትና የፖሊስ አባል በአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሰበብ የተደገሰለትን በመገንዘብ ከሕዝብ ጎን መቆም ይጠበቅበታል። በግልጽ ከህዝብ ጎን ለመቆም የማይችልበት ምክንያት ካለ ደግሞ በሚሠማራበት ቦታ ማሣሪያውን ወደሕዝብ ከማዞር ይልቅ በሕዝቡ ላይ እርምጃ ሊወስዱ የተዘጋጁትን ኃይሎች በስልታዊ መንገድ በመቆጣጠር የሰውን ሕይወት፣ የሕዝብን ንብረትና መሠረተ ልማት በመጠበቅ ለአገርና ወገን አኩሪ ሥራ መሥራት ይጠበቅበታል።
ከዚህ አልፎ የሕዝብ ልጆችን በመግደልና በማሰር የሚደረግን የጦር ሠራዊቱንና የደኅንነቱን ትንኮሳ የሕወሐት አገዛዝ ሆን ብሎ የአማራውንና የኦሮሞውን ጎሳዎች ለማጋጨት ያጠመደው ትልቅ ወጥመድ መሆኑን በመረዳት ሕዝቡ በብልህነት፣ በት እግስትና በጽናት እንዲቋቋመው ያስፈልጋል።
ትግሉ አሁን ከደረሰበት ደረጃ በመነሣት በጥምቀት በዓል ላይም ሆነ በሌላ ጊዜ በሰላማዊ ሰልፍና በባዶ እጅ ለተቃውሞ መውጣት ራስን የሚያጋልጥ ነው። ስለዚህ የጥምቀት በዓል አከባበርን በሚመለከት በዓሉን ካለማክበር ጀምሮ ሌላ ዓይነት የትግልና የተቃውሞ ስልቶችን በሚስጥር እስከመንደፍ ድረስ ሊታሰብበት ይገባል። እነዚህን ስልቶች የታሰበውን ጥፋት ታሳቢ በማድረግና አስፈላጊ ከሆነም ተመጣጣኝ ኃይል በመፍጠር ማደራጀት ያስፈልጋል።

Advertisements

Author: mr☻n Ta Αβραάμ

Long live Ethiopia “When dictatorship is a fact, revolution becomes a right." victor Hugo

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s